Data Science & AI, NLP

De kracht van embeddings

Written by
DSL
Published on
juni 28, 2021
DSL blog
Natural Language Processing (NLP, ook wel text mining) is een verzamelnaam voor technieken om inzichten uit tekstdata te halen. Technieken die met wisselend succes in de praktijk worden toegepast. De laatste jaren hebben snelle ontwikkelingen op het gebied van neurale netwerken (met name door tech-giganten als Google) voor enkele flinke doorbraken gezorgd. Hoe zit dat in elkaar? In hoeverre zijn deze nieuwe technieken bruikbaar in de praktijk? En werken ze ook met Nederlandstalige tekstdata?Te veel stof voor in één blog dus het wordt een tweeluik. In dit eerste deel zal dieper worden ingegaan op het concept van embeddings: een manier om tekstdata te representeren die aan de basis ligt van de recente ontwikkelingen. In het tweede deel wordt gekeken naar concrete toepassingen en specifieke mogelijkheden met Nederlandse tekst.

NLP is geen ontwikkeling uit de afgelopen jaren, maar bestaat al een lange tijd. Conceptueel sinds de jaren ’50 en praktisch sinds zeg de jaren ’90. Onderwerpen als Named Entity Recognition, Part-of-Speech tagging, stemming & lemmatization zijn standaard onderdeel van NLP-toolkits. De belangrijkste problemen waar tekstdata voor wordt toegepast zijn semantic search, sentiment-analyse, topic modeling, classificatie, clustering. Veelgebruikte technieken hierbij zijn bag-of-words, tf-idf, Naïve Bayes, LDA.Wat we wel de afgelopen jaren zien is een verschuiving van NLP-technieken gebaseerd op neurale netwerken. Dit begon met de introductie van word2vec[1] in 2013: een soort woordenboek waarmee je een woord kunt vertalen naar een reeks getallen met een semantische lading (word embeddings). Deze embeddings werden veel gebruikt in recurrent neural networks. Het principe van attention[2] maakte neurale netwerken beter in staat om een geheugen voor langere-termijn relaties binnen stukken tekst te leren onthouden. Met de komst van de transformer[3] werd dit nog eens flink verbeterd en tegenwoordig draait alles om de pre-trained language models uit de BERT-familie[4]. Hiermee is transfer learning eindelijk een feit geworden binnen de NLP, zoals voorgetrainde convolutional neural networks dat eerder al waren binnen Computer Vision. Chronologisch zijn de belangrijkste ontwikkelingen in academische zin dus:

Maar zoals gezegd begon de stroomversnelling met word2vec, de word embeddings. Waarom is dit zo belangrijk? Omdat de manier waarop tekst gerepresenteerd wordt hiermee drastisch wijzigt.

Representaties voor tekstdata

Een computer kan niet rekenen met tekst. Alleen met getallen. Als we algoritmes willen loslaten op tekstdata dan zullen we deze tekst eerst moeten ‘vertalen’ naar getallen. Met andere woorden: een numerieke representatie vinden.

Bag-of-words

Sinds jaar en dag wordt veelal de bag-of-words (BoW) representatie gebruikt. Deze aanpak is simpel. Stel je hebt een set documenten (stukken tekst). De aanpak is dan:

  • Kijk welke woorden voorkomen
  • Stel daarmee een woordenboek op
  • Voor elk document: tel het aantal voorkomens van elk woord in het woordenboek
  • Elk document is nu een lange reeks getallen
  • Je ‘corpus’ (tekst dataset) is nu een matrix van getallen
  • B. Vaak worden stopwoorden uit het woordenboek gefilterd

Deze getallenmatrix kan nu worden gebruikt voor allerlei algoritmes voor classificatie, clustering, topic modeling etc.. Vaak wordt nog tf/idf gebruikt om onderscheidende woorden een hogere wegingsscore te geven in deze matrix en irrelevante woorden een lagere score, maar deze techniek is niet uitsluitend gebonden aan BoW.Maar wat is nu het probleem met deze representatie? De simpliciteit van BoW is zijn kracht, maar er zijn ook een aantal beperkingen. Om tekst te kunnen begrijpen moeten we:

  1. De betekenis van losse woorden begrijpen
  2. De samenhang tussen woorden begrijpen

Hoe scoort BoW hierop?

  • De betekenis van losse woorden begrijpen
    • Een woord wordt slechts gerepresenteerd door een index refererend aan het woordenboek. Er is geen enkele betekenis aan gekoppeld.
  • De samenhang tussen woorden begrijpen
    • De volgorde van de woorden in de tekst wordt genegeerd.

Twee voorbeelden ter verduidelijking:

  • BoW ziet geen enkele overeenkomst tussen ‘dier’ en ‘beest’, terwijl ze vrijwel identiek zijn
  • BoW ziet deze zinnen daarentegen als exact hetzelfde:
    • “Niet zoals ik had verwacht, deze film is geweldig”
    • “Zoals ik had verwacht, deze film is niet geweldig”

Word embeddings

Het kernidee dat ten grondslag ligt aan word embeddings, is de distributional hypothesis[5] van John Firth:

“You shall know a word by the company it keeps”.

Geparafraseerd betekent dit: de betekenis van een woord kan worden afgeleid uit de context waarin het voorkomt. En dat geeft precies aan hoe het word2vec-algoritme werkt: ga kijken in stukken tekst welke woorden voorkomen tussen welke contextwoorden.

In het voorbeeld van The quick brown fox lijkt dat niet heel zinvol, maar als je dit voor miljoenen of zelfs miljarden zinnen uitvoert, gaan er patronen ontstaan. Hiermee krijg je een hoop data waarop je een model (neuraal netwerk) kunt trainen dat – gegeven een woord – de contextwoorden probeert te voorspellen. Dit lijkt een nutteloze en heilloze taak, maar het voordeel hiervan is dat je als bijproduct een matrix krijgt met een set gewichten (getallen) voor ieder woord. En het mooie hierbij is: er is iets speciaals aan de hand met deze getallen. Het blijkt namelijk dat de betekenis van het woord daadwerkelijk in deze getallen verstopt zit en er ook daadwerkelijk uit te halen is! Hoe? Door getallen te vergelijken: getallen kunnen dicht bij elkaar liggen (81 en 82) of ver van elkaar (2 en 81), wat je kunt interpreteren als gelijkend of niet gelijkend. En aangezien ieder woord uit meerdere getallen bestaat zijn er verschillende vormen van gelijkenis te beschouwen.Een voorbeeld: het inmiddels canonieke “king – man + woman = queen”:

Laten we eens kijken naar de verkregen getallen (deze noemen we dus embeddings) van de vier woorden “king”, “man”, “woman” en “queen” in onderstaand plaatje.

Hierbij valt het volgende op:

  • Sommige getallen/kolommen (hieronder weergegeven met kleur) liggen dicht bij elkaar, als we “king” en “man” vergelijken. Dat suggereert dat er een semantische gelijkenis zou moeten zijn tussen deze twee woorden (wat ook zo is)
  • Idem voor “woman” en “queen”
  • Een soortgelijke gelijkenis is er tussen “king” en “queen”, maar dan bij andere getallen/kolommen

Semantisch gezien zou je, als je het woord “koning” bedenkt en daarbij het mannelijke deel vervangt door het vrouwelijke, uitkomen bij “koningin”. En laat dat nu precies (nou ja, bijna precies) ook zo uitkomen wanneer je evenzo gaat rekenen met de word embeddings van deze woorden! Dit suggereert dat sommige getallen in de embedding iets zeggen over geslacht en andere iets over ‘koninklijkheid’.Als je nu voorstelt dat we embeddings hebben van slechts drie getallen (in werkelijkheid zijn het er honderden of zelfs duizenden) en deze getallen beschouwt als punten in een 3D-ruimte, dan zijn de relaties tussen woorden te visualiseren:

Als je nog wat interessante en verrassende verbanden wilt ontdekken kan ik dit blog aanraden: https://graceavery.com/word2vec-fish-music-bass/

Word embeddings als transfer learning

Hoe kom je nu aan die word embeddings? Over het algemeen maak je die niet zelf, maar hergebruik je bestaande. Researchers van Google hebben hun word2vec algoritme getraind op gigantische datasets en de embeddings publiek beschikbaar gemaakt, in verschillende talen. Overigens zijn er ook andere algoritmes om word embeddings te maken. De bekendste zijn fastText van Facebook en GloVe van Stanford. Deze kun je allemaal downloaden en gebruiken. De eerste vorm van transfer learning binnen NLP.

Van word embeddings naar text embeddings

Dus, we hebben een nieuwe representatie gevonden voor woorden waarbij de betekenis min of meer in de getallen ge-encodeerd is. Hoe kunnen we deze representatie beoordelen?

  • De betekenis van losse woorden begrijpen
    • Dit lijkt nu uitstekend gelukt! De word embeddings van “dier” en “beest” zullen erg op elkaar lijken
  • De samenhang tussen woorden begrijpen
    • Ehm, de samenhang…?

Tsja, word embeddings zijn, zoals de term al zegt, representaties van woorden, maar nog niet van zinnen of stukken tekst. Met BoW konden we ten minste wel stukken tekst representeren, maar hoe nu verder? Een vaak gebruikte methode was recurrent neural networks (bijv. LSTM, GRU) gebruiken i.c.m. word embeddings. Hierbij wordt een tekst opgesplitst in woorden en vertaald naar een reeks word embeddings, die stap voor stap worden ingelezen. In elke stap wordt het interne ‘geheugen’ van het netwerk bijgewerkt, zodat je alsnog een embedding krijgt van de hele tekst. Deze embedding wordt vervolgens gebruikt voor de desbetreffende taak (voorspellen, tekst genereren etc.).

Vanaf hier zijn er grofweg twee stromen te onderscheiden:

  1. ‘directe’ text embedding technieken
  2. verbeteringen gericht op contextgevoeligheid

Directe text embeddings

Er zijn verschillende technieken om text embeddings te verkrijgen. Over het algemeen worden deze gebruikt voor het embedden van zinnen of alinea’s. Hele pagina’s tekst in een keer embedden zal nog niet goed werken. De meest eenvoudige methode (maar niet per se de slechtste) is het gebruik van average word embeddings: neem de word embeddings van alle woorden in je stuk tekst en neem daar het gemiddelde van. Dit heeft als nadeel dat het de volgorde van woorden negeert en irrelevante woorden meeneemt, maar dit laatste is nog te verhelpen door bijvoorbeeld de woorden vooraf te wegen met tf/idf en zo een gewogen gemiddelde te nemen. Later volgde een reeks andere pogingen. Het algoritme van doc2vec[6] is als het ware een uitbreiding van word2vec, waarbij de tekst als context meegegeven wordt naast de losse woorden. Woorden en teksten worden zo in dezelfde embedding space ge-encodeerd en zijn onderling vergelijkbaar. Bij skip-thought vectors[7] wordt het word2vec-algoritme opgeschaald in de zin dat woorden worden vervangen door zinnen.

Dus van: “de betekenis van een woord is: de woorden waartussen het voorkomt”, naar: “de betekenis van een zin is: de zinnen waartussen het voorkomt”. Dit wordt dan wel gedaan aan de hand van RNN’s (GRU) met word embeddings in een encoder-decoder-model.

Contextgevoeligheid

Een andere stroming was er meer op gericht om neurale netwerken met word embeddings beter met context om te kunnen laten gaan. Het begrip attention begon als techniek om tijdens een bepaalde taak de aandacht te leggen op bepaalde delen van de tekst. Binnen het grote geheel (de hele tekst) is op bepaalde momenten een specifieke selectie van de tekst (context) relevant. Met de komst van de transformer-architectuur werden alle eerdere architecturen gebaseerd op recurrent en convolutional neural networks vervangen door een samenstelling van verschillende attention-mechanismes. Het vervolg was een reeks grootschalige language models, gebaseerd op transformers. De bekendste, modellen uit de BERT-familie, bieden voorgetrainde context-gevoelige word embeddings. Vanaf hier is het een relatief kleine stap om tot text embeddings te komen. Sentence-BERT[8] (beter bekend onder de term sentence transformers) is een mooie toepassingsgerichte implementatie hiervan. Hier zijn we aangekomen op een significant punt waarbij transfer learning van NLP eindelijk een feit is!

Wrap up

Nu we zijn aangekomen bij deze text embeddings hebben we een manier gevonden om een krachtige representatie te vinden voor een stuk tekst, die zowel de betekenis van de woorden als de verbanden tussen de woorden (de zinsopbouw) heeft weten te vangen. Dus het enige wat we hoeven te doen is een voorgetraind model downloaden, daarmee embeddings genereren voor onze tekst en we kunnen los? Afhankelijk van de taak is dat in zekere zin waar. Althans: in theorie.

In deel 2 gaan we zien in hoeverre deze beloftes worden waargemaakt in de praktijk…

Verwijzingen

[1] [Mikolov et al. 2013] https://arxiv.org/abs/1301.3781
[2] [Bahdanau et al. 2014] https://arxiv.org/abs/1409.0473
[3] [Vaswani et al. 2017] https://arxiv.org/abs/1706.03762
[4] [Devlin et al. 2018] https://arxiv.org/abs/1810.04805
[5] https://en.wikipedia.org/wiki/Distributional_semantics
[6] [Le, Mikolov 2014] https://arxiv.org/abs/1405.4053
[7] [Kiros et al. 2015] https://arxiv.org/abs/1506.06726
[8] [Reimers, Gurevych 2019] https://arxiv.org/abs/1908.10084

Vragen? Neem contact met ons op

Blog

Dit is ook interessant

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit.

De Floating Farm in Rotterdam is de eerste drijvende boerderij ter wereld. De prioriteiten zijn dierenwelzijn, circulariteit, duurzaamheid en innovatie. Voor ons eens interessant om te onderzoeken…

Large language models (LLMs) als ChatGPT zijn populair. Niet alleen voor persoonlijk gebruik, maar ook binnen organisaties. Bedrijfsdocumenten doorzoeken voor specifieke informatie,…

Als organisatie weet je dat je iets moet doen met de beschikbare data. De zin “Misschien moeten we iets met data” horen…

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Wil je als eerste op de hoogte zijn van een nieuwe blog?

Adres:
Donker Curtiusstraat 23C
1051 JM Amsterdam
Contact:

© 2024 Data Science Lab. All rights reserved. Design & Development by Yourtechclub