IAMA: impact assessment mensenrechten en algoritmes
Jullie wegen de grondrechten af; wij beschrijven data, werking, bias en monitoring van het algoritme. Voor Rijkswaterstaat bouwden we monitoring voor AI-modellen.
Om de kwaliteit van zijn AI-modellen in productie te waarborgen, kreeg Rijkswaterstaat van ons een generiek package voor drift- en outlierdetectie
Rijkswaterstaat heeft verschillende AI-modellen in productie gebracht. Handmatige monitoring is niet schaalbaar, dus ontwikkelden we één monitoring package voor al die modellen. “DSL is met een inventieve oplossing gekomen die we goed kunnen gebruiken.” Nanine Overgaauw, Rijkswaterstaat - SRE Data Science
Mag dit algoritme wel ingezet worden, en wat doet het met de mensen over wie het beslist?
Het IAMA helpt overheden om vooraf de impact van een algoritme op grondrechten af te wegen, in een gesprek tussen projectleider, ontwikkelaar, jurist en beleid. Wij brengen de technische feiten aan tafel en beantwoorden de vragen erover.
De technische vragen van de mensenrechtentoets beantwoord in taal die een jurist kan wegen
Doel en data op papier
Welke data het algoritme gebruikt, uit welke bron, met welke gaten en fouten, en welke kenmerken van groepen erin zitten of erin doorklinken.
Werking die je kunt uitleggen
Hoe het model tot een uitkomst komt, welke kenmerken zwaar wegen en hoe je één uitkomst uitlegt aan de inwoner of medewerker die het raakt.
Bias gemeten per groep
We toetsen of uitkomsten per groep verschillen en waar dat vandaan komt. Of een verschil gerechtvaardigd is, beoordelen jullie en je jurist.
Monitoring en een stopplan
Voor Rijkswaterstaat ontwikkelden we monitoring op drift voor AI-modellen in productie. Met een stopplan erbij weet je wanneer de afweging opnieuw moet.
Het IAMA hoort bij het ontwerp, ruim voordat het algoritme in gebruik gaat
-
Doel en aanleiding
Met projectleider en beleid leggen we vast welk probleem het algoritme oplost en of het ook zonder kan.
-
Techniek op tafel
We beschrijven data, model, bias en uitlegbaarheid, en beantwoorden de vragen van de jurist in de dialoog.
-
Maatregelen inbouwen
Wat het IAMA vraagt, bouwen we in: toetsen, menselijke tussenkomst, monitoring en een plan om te stoppen.
Vraagt ons algoritme om een IAMA, en welk deel nemen jullie op je?
Past als
Je bent een overheid of publieke organisatie die een algoritme of AI-systeem wil bouwen, inkopen of inzetten dat mensen raakt, en in de IAMA-dialoog blijven technische vragen open.
Past niet als
Je zoekt iemand die de belangenafweging maakt of het IAMA namens je organisatie vaststelt. Dat besluit ligt bij jullie bestuur, beleid en juristen; wij geven geen juridisch advies.
Waar de omvang van afhangt
Of het een eigen model of een ingekocht systeem is, hoeveel databronnen meedoen, of er al een DPIA ligt en of we na livegang ook de monitoring bouwen.
Is een IAMA verplicht?
De overheid noemt het IAMA aanbevolen, vooral bij hoog-risico-AI en impactvolle algoritmes. Artikel 27 van de AI-verordening verplicht wel een grondrechtenbeoordeling voor bepaalde hoog-risico-AI.
Een IAMA alleen, samen met een DPIA, of als grondrechtenbeoordeling voor hoog-risico-AI?
Het IAMA alleen
Kies dit als het algoritme mensen raakt maar geen persoonsgegevens verwerkt en geen hoog-risico-AI is. Het Algoritmekader beveelt het IAMA ook aan voor impactvolle algoritmes.
IAMA en DPIA samen
Kies dit als er ook persoonsgegevens in het algoritme gaan. Ons advies: volg de handreiking van BZK en CIO Rijk, die overlappende vragen koppelt.
IAMA voor artikel 27
Kies dit als je als publieke instelling hoog-risico-AI gaat gebruiken. Het IAMA van februari 2026 is in lijn gebracht met artikel 27 en markeert die vragen.
Wie modellen bouwt en bewaakt, kan de technische vragen uit een IAMA beantwoorden
Data Science Lab werkt sinds 2016 aan data en AI voor middelgrote organisaties en publieke instellingen, als Databricks Partner en Microsoft Partner. We bouwden onder meer voor Rijkswaterstaat, ProRail en het LUMC. Juridisch advies geven we niet.

Eén voorgenomen algoritme en de open vragen uit jullie IAMA zijn genoeg voor het eerste gesprek
Stef Stoelwinder
Business DevelopmentStef is je aanspreekpunt. In het eerste gesprek bespreken we het algoritme, de data en de technische IAMA-vragen die nog openstaan.
E-mail info@datasciencelab.nl
Telefoon +31 (0)20 3636 724
Over welk algoritme voeren jullie straks de IAMA-dialoog?
Beschrijf het algoritme, wie het raakt en welke vragen uit het IAMA nog openstaan. Je krijgt antwoord per mail, of we plannen een eerste gesprek.
Bericht verstuurd
Bedankt voor je bericht. We nemen zo snel mogelijk contact met je op.
Veelgestelde vragen
Het Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) is volgens het Algoritmekader een instrument voor overheidsorganen dat een interdisciplinaire dialoog faciliteert en besluitvorming ondersteunt bij de ontwikkeling en inzet van algoritmische systemen. Het geldt voor AI-systemen en voor andere algoritmen, en richt zich vooral op de impact op grondrechten.
Het IAMA dient daarna als naslagwerk voor de besluitvorming. Het hoort bij je bredere data governance.
De Utrecht Data School van de Universiteit Utrecht ontwikkelde het IAMA in 2021, in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK). In februari 2026 is het geactualiseerd op basis van gebruikersfeedback en praktijkervaring.
De nieuwe versie is verkort, heeft een apart toelichtingsdocument en is in lijn gebracht met artikel 27 van de AI-verordening. Vragen die direct met die verordening samenhangen, zijn gemarkeerd. Het blijft volgens Digitale Overheid een instrument voor dialoog en besluitvorming, geen checklist.
Voordat een algoritme wordt ingezet, zodat risico’s tijdig worden beoordeeld. Het Algoritmekader koppelt het IAMA aan de probleemanalyse, het ontwerp, verificatie en validatie, en monitoring en beheer, en aan de rollen projectleider, ontwikkelaar, jurist en beleid en advies.
In 2023 en 2024 toetsten onder meer gemeenten en de Belastingdienst vijftien algoritmes met het IAMA; de lessen staan in het rapport IAMA in actie.
Digitale Overheid schrijft dat het bij impactvolle algoritmes of een hoog-risico-AI-systeem aanbevolen is om de impact op grondrechten met het IAMA in kaart te brengen. Het Algoritmekader beveelt het in het bijzonder aan voor die twee groepen.
Artikel 27 van de AI-verordening verplicht wel tot een grondrechteneffectbeoordeling voor hoog-risico-AI-systemen; het IAMA is een hulpmiddel om daar invulling aan te geven. Wat voor jouw organisatie geldt, beoordeelt je jurist.
Volgens Digitale Overheid hebben ze hetzelfde doel, in kaart brengen welke impact een voorgenomen verwerking op betrokkenen kan hebben, maar een andere scope. Een DPIA gaat over de verwerking van persoonsgegevens, het IAMA over de impact van algoritmen op mensenrechten.
Een handreiking van BZK en CIO Rijk koppelt de vragen uit het Model DPIA Rijksdienst aan die uit het IAMA, zodat je dubbel werk voorkomt. De privacykant lees je bij DPIA voor AI.
Artikel 27 vraagt dat publiekrechtelijke instellingen en particuliere entiteiten die openbare diensten verlenen, vóór de ingebruikname van bepaalde hoog-risico-AI-systemen de gevolgen voor grondrechten beoordelen. Kruisverwijzingen naar een DPIA zijn daarbij toegestaan, en het AI Office werkt aan een sjabloon.
Het geactualiseerde IAMA sluit daarop aan. Het Algoritmekader noemt ook een aanvulling op artikel 27 uit het AI-omnibuspakket; volg die stand met je jurist en lees meer bij AI Act.
Het Algoritmekader noemt bij de grondrechtenbeoordeling onder meer: toets het algoritme op bias en voer een rechtvaardigingstoets uit, controleer en verbeter regelmatig de kwaliteit, maak een noodplan voor het stoppen van het algoritme, en doe aselecte steekproeven bij risicogestuurde selectie.
Die maatregelen bouwen we in het model en de pipeline, met MLOps. Hoe monitoring op drift eruitziet, lees je in de case van Rijkswaterstaat.
Als het om een eenvoudige rekenregel gaat waarvan de eigenaar de werking kent, of als de leverancier van een ingekocht systeem de technische antwoorden al levert. Dan volstaan je eigen team en de online invulhulp van de Rijksoverheid, die met een pre-scan ook adviseert welk assessment nodig is.
Moet het algoritme daarna voor het publiek beschreven worden, lees dan over het Algoritmeregister. Wie wat beslist, regel je met AI governance.
Welke afspraken over data, privacy en publicatie volgen op de afweging over grondrechten?
- Data governanceEigenaarschap, definities, toegang en afspraken over data, waar elke afweging over een algoritme op steunt.
- DPIA voor AIDe privacykant van een AI-toepassing: welke persoonsgegevens, welk doel, welke risico’s en maatregelen.
- AlgoritmeregisterAlgoritmes van de overheid begrijpelijk beschrijven, publiceren en bijhouden.